Татарская латиница
بسم الله الرحمن الرحيم
Tatar tilinin' jan'a latin elijfbaso
| A a | а | M m | м | |
|---|---|---|---|---|
| B b | б | N n | н | |
| C c | ч | N' n' | ң | |
| Ch ch | х | O o | ы | |
| D d | д | Oj oj | ый | |
| E e | ә | Ow ow | у | |
| F f | ф | P p | п | |
| G g | г/ғ | Q q | ҡ | |
| Gh gh | ғ | R r | р | |
| H h | һ | S s | с | |
| I i | е | T t | т | |
| Ij ij | и | U u | о | |
| Iw iw | ү | V v | в | |
| J j | й | W w | ў | |
| J' j' | җ | X x | ш | |
| K k | к/ҡ | Y y | ө | |
| L l | л | Z z | з |
Кириллица:
Готово:
Akcarlaklar
Ictelik
- Dijn'giz kyle
- Kaldolar
- Kozo cijber gine
- Cowar ujuklar
- Jex kiwn'il
- Jukla, bebkem
- Bowlor eli
- Jigit joloj
- Matowr bir ijrge, mun'lu bir kijce
- Ejt xowno
- Mijn sijni kytermin
DIJN'GIZ KYLE
'Jej baxo ijdi. Kaspij dijn'gizi bowjondago balok promyslolaronda joldago rewixce chereket baxlangan; «seldj» tutarga ezirleneler; aralaro ycer-diwrter cakromnan dijn'giz korojo bowjlap tizilip kijtken hem kox bowjo dijn'giz mun'naro, dowlkon akkordlaro ton'lap kona juklagan promyslo labazlaronda ijndi kixiler kajnaxa baxlagan ijdi.
Her kyn ijrte-kijc tijmir jowl stancijelerinnen tyrkym-tyrkym de, birem-serem de ixci chalok dijn'giz bowjona tarala hem promyslolarga owrnaxa turalar ijdi. Tyrkymlep kijlgenneri, kiwbrek Bakuda jaijse Derbent, Petrovskij kibik kalalarda jallanop, birer 'jijtekci bilen towp-towro bijlgili birer promysloga kijlip tyxeler; birem-seremneri, promyslodan promysloga barop, chizmet chako towronda satowlaxa, owron sajlaxtorgalap jyryjler.
Promyslolarda ixler eli kozop kijtmegen, xowlaj da gumowmen 'jojonow chereketi baxlangan ijdi ijndi.
Martnon' kalgan atnaso calt ajaz hem salkoncarak bir kyn ijdi. Kujax ijn'er aldonnan gona dijn'giz cijti bowjlap ijki kixi siwren-siwren adomnar bilen Miteljbaum promyslosona jakonlaxa ijdiler. Kyncogoxtan ijsken jumxak kona 'jijl dijn'giznin' ys katon azrak 'jojorcoklandorop bijzij, matowrlandora hem dijn'giznin' cijt bowjlaronda, wak-wak dowlkonnar jasap, koroj taxlaro bilen acowsoz gona berixtire tura ijdi.
Miteljbaum promyslosonda cannar tazartop mataxkan ixciler ijndi ixten towktadolar.
Munda eli nevodcolar kijlip 'jijtmegen. Tackacolar gona ixlep mataxa ijdiler. Bularnon' barlogo bijx tatar jigiti, yc rowstan gojbaret ijdi. Alar labazga jakon owk, dijn'giz korojonnan ownbijx-jigirmi saj'ijnnar gona cijtte bir barakta tura ijdiler, barak kalkowrak 'jijrde bowlop, jartoso kumga kiwmip jasalgan, art jagonda dijn'gizge karagan bir gine terezesi bar, owl da 'jijr bilen tijgiz ijdi.
Ixciler barakka 'jojolgac, desjatnik Isak iwzi bilen ijki kixi ijertip kirdi de:
– Mine munda siznin' zemljaklar da bar. Tilesegiz alar bilen birge ixlerge mymkijn bowlor, – dijdi hem, mundagolarga karap, ix towrosonda syjlep kijtti: – Jigitler, kozowrak kijrek... Bajagonak ta ejttim, hozjain telegrammasonda ejte: ijki jyz kixi jallagan, Estirchan kazaklaro, dij. Bijk 'jijtiz chalok, alar ijndi jowldalardor. Uzaklamoj 'jijterler camaso; nevod sala baxlagac, cannar bilen mataxorga jaramas...
Bow xowlaj syjlep turgan arada, saro mojoklo bir ixci, jan'a kijlgennernin' birsine tybep, xatlangan tawox bilen:
– Ej, sijnmi bow? Kajdan bulaj? Tanor chel de jowk, – dijdi de, nok kona kowl kosoxop, alar bilen kiwrixti.
Siwzin bitirirge ylgyrmegen Isak, kijnet siwzi kijsilgenge ujatlo bowlgan tyslyrek kejifsizlense de, sijzdirirge jachxosonmado, kiwresin', bir jan'a kijlgennerge, bir saro mojokloga kiwz jyrtyp:
– Mine ejttim ijc, zemljaklar, tanoxlar tagon. Mijn xowlaj owk bildim de... – dijdi. Hem xowl kyjge syjlene-syjlene ijxikten cokto. Cokkac, tagon ijxikten baxon sowzop: – Mine xowlaj, ijrten kontoraga kirip cogarsoz, – dijdi.
Saro mojoklo jigit:
– Jarar-jarar, kirirler, – dijdi hem, tigi ijxikni japkac: – Xolt ijtme, jigitler, ixcige pacowt arta baxlado, kiwrdin', nijcik cakora, cijtke 'jijberesi kijlmij bijt, chezir kickine gine nazlangalarga da jaroj, – dijdi.
Birew jalgap:
– Soldatka ijrte sajon cej janona kajnar kujmak trebovatj ijtsek nijxler? Bijrirler bijt? Bowlmasa, iwzin' ixle, dijerge kijrek, – dijdi.
Ijkinci birsi:
– Varenje — jachxoson gona, kaz ijti — salkonga kowjgano! Mikolaj bilen ijkisine, cha-cha-cha! – dijp kixnep 'jijberdi.
Mikolaj dijgenneri tatarca jachxo bile ijdi. Owl ystel ystynde cecilip jatkan ciwp-car hem ijkmek walcoklaron kowlo bilen 'jijrge soporop 'jijberdi de:
– Yjrege maj surarga kijrek, maj, kijndir majo, tuz da sow, sow da beren'gi; owl bijt icegilerni gine byryxtyre, e siz kujmaklar da varenjelar bilen sataxasoz, ich sizni, – dijdi.
Saro mojoklo jigit, ano arkasonnan sowgop:
– Mine uzaklamoj balok axoj baxlarboz, balok! Bir de kajgorma, Mikolaj Petrovic, tixin' gine tiwzsin! Balok bowlor uzaklamoj, – dijdi.
Anon' ijsimi Chysnytdijn ijdi, tijk ano munda «Soldat» dijp kine jyrte ijdiler.
Con da, owl ijki-yc jol gona ilik soldatta bowlgan ijken. Eli de anon' kajsobir kojlanoxlaronda andago maniralar kiwringelij ijdi. Owl, jan'a kijlgen jigitlernin' sumkalaron alop sekige iwz owrono janona owronlaxtorgac, alarno mundago ijptexlerine de tanotkan bowldo:
– Bular mijnim nastojacij dows kixiler. Petrovskijda biz bular bilen birwakot dynja kowptarop turduk! – dijdi. Hem kara kiwzli, matowr kojafetlisin kiwrsetip: – Eligi, taza dijp, maktap syjlegen ijdim ijc sizge, Garijf ijsimli jigit mine xowxo jigit ijndi owl! Sijgizer putlu kapcoklarno owjnatop ala turgan jigit, – dijdi.
Soldat xowlaj dijgec, tyrly jaktan bow jigitke birnijce kiwz tyxty, giwje suklanop karoj ijdiler.
Owl kararga da taza kiwrine, ysty-baxo da ijptexinikinnen xumarak ijdi. Anon' xaktoj iri baxonda arzanlo, bejlegen biwrik bilen ystyndegi ijski gine koxlok pal'to da nijktir kijlixli kiwrine ijdi.
Soldat alarnon' kajlarda jyryp, kajdan munda kijlip cokkannaron suraxa baxlado. Owl arogan kojafetterek, bir tirsegi bilen ystelge tajanop, jantajgan kijlix owtorgan, koskalok bilen yzyp-yzyp baxtan iwtkennerin an'lata. Ijptexi anon' siwzlerin dyryslegen rewixte bax ijxaresi gine jasaxtorop owtora ijdi.
Alar kyzyn Soldat bilen ajoroloxkac, Derbentka kijlgenner. Derbentta biraz wakot pristanjda ixlep, sun'unnan Bakuga kijlgenner. Anda kox bowjo neftjte ixlep, ijndi mine balokka cokkannar ijken...
Owl syjlegende, baxkalar kiwn'il kowjop ton'loj, anon' awozona karap tura ijdiler. Owl iwzi de temam iwzsingen rewixte janondago kixilerge hem baraknon' bowjona sowzolgan sekige kiwz jyrte ijdi. Iwzsinirlik te bar xowl: mine alama-xalama syjkymly gine jigitler, hemmesi de iwz kixiler, ene sekide tiwxegen, 'jojnak kona, rijasoz gona alarnon' owronnaro...
'Jijl jowk, oxok. Jorak jowl jyryp arogan ystynnen xowxo ijptexler arasonda rechetlenip juklap kijterge gine.
Alar syjlexip turgan arada, ax kijldi. Ax eligi kiwpten tiwgil gine Nikolajnon' zarlangano yjre ijdi.
Bowlanop turgan beren'gi yjresin jan'a kijlgen jigitler de temli gine arox ijkmegi bilen jaratop axadolar. Tijk towja turgac kona, giwja Nikolajnon' bajago siwzi ijslerine tyxyp, «Bow nerse iceklerni byryxtyrmyjmy ijken?» dijgen syal' bilen zijhinneri mexghiwl tysly kiwrine ijdi.
Axtan sun', kajso kajda sowzolop, temeki tytete baxladolar. Barak ici machorka tytyny bilen towlop kaldo. Owrta bir 'jijrde gine sargolt-kozol jakto bijrip tura turgan asmalo lampa kijsegi bulutlu hawada tynle bilen dijn'giz owrtasonda owjcan bowlop kiwringen majak owtona uchxuj ijdi. Sekige sowzolgan kixiler de tytyn dowlkonnaro astonda dijn'giz mechlowklaro tysly kiwrine ijdiler.
Xowl arada ijxikten dew gine bir kixi kijlip kirdi. Anon' baxonda — junculgan kara ixlepe, ystynde — koska gona ijski suru cijkmen, cijkmeninin' algo cabowlaro ijki jakka acolop kijtken; kiwksil-kara kiwlmeginin' ijziwinnen junlu kiwkregi kiwrinip tura ijdi. Bowjo owrtacadan uzun bowlmas, tijk ijn'bax aralaronon' kijn'ligi, kowlbax eghzalaronon' iriligi ano xaktoj dew kiwrsete ijdiler. Chusowsan tiwgereklenip korokkan cal sakalo, kijn' hem karatowtlo jyzy bilen owl tytyn dowlkonnaro arasonda elle nijndij «dijiw» kojafetinde bowlop kiwrine ijdi.
Kirgec te, karana-karana, icke taba owzdo.
Safa dijgen jigit ystel 'jojoxtorop mataxa ijdi.
– Mine ejtken ijdigiz, kijlmes, dijp, ejdiwk, Xerefij abzoj! – dijdi. Tigi indexmegec, tagon jalgado: – Chezir gine Isak sijni izlep jyryjdyr ijdi. 'Jijr tijxiginemi kirgen, hijc tabar chel jowk, dij, iwzin!
Tigi karlokkan tawox bilen axokmojca gona:
– Kaxoklaron'no sataxtorma, sanap kona kowj, dijp ejtmedimi? – dijdi.
– Jowk xowl, anoson ejtmegen ijdi.
– Ene ijn' kijreklisin ejtmij kaldorgan!
Owl, jan'a kijlgennerni kiwrmegenge saloxop, ijltijfatsoz gona:
– Soldat, xaxka owjnojbozmo? – dijdi.
Soldat, gafow iwtingen somak:
– Bijk arogan ijdim xowl, Xerefij abzoj. Mine ijptexlerni de sagonolgan, sirlexebiz eli iwzleri bilen... – dijdi.
Xerefij kart, bularno jan'a gona kiwrgen bowlop:
– E, jaktaxlar, kajso guberna? E yjez kajso? Belebej, dijgin... Awol kajso? Jaroj... – dijdi de, bir ajagona tajcangan kyjy, ijkincisin algarak 'jijberip, temeki owroj baxlado, temeki owragac, ijrinneri bilen colatop jaboxtorganda: – Belebejnin' mijnim bir dows kixi bar ijdi. Chejir, mijn iwzim mijxer, Krasnyj-Slabudskij yjez... Nu, xownda da...
Safa jantoktan munun' siwzin biwldi:
– Xerefij abzoj, siwzin'ni unutturmujm, Krasnyj-Slabudka yjezinde bir gine de jiwnli kixi jowk, dijler bijt, hemmesi de at karaklaro, dij!
Xerefij kart, an'ar 'jawap bijrmijce, siwzinde dewam ijtip:
– Chejir, awolnoko bowlgac, siz ano bilmessiz, bijk hejbet kixi ijdi, – Safano kiwrsetip: –ene xowndoj agac awozlarga kiwp logordarga bijrmijdir ijdi owl, calt ijttirip awozga kowja da 'jijbere: ciwple ijndi annan sun' tixlerin'ni ijden bowjonnan... Atan' bilen tijn'dex kixini moskollamasson' ijkincilej, – dijdi.
Owl, siwzin ejtip bitiriw bilen, Safaga xowndoj bir 'jijn'gen kojafette karado, giwja tigi, conlap ta, ijdenge cecilgen tixlerin ciwplij ijdi.
Safa, ujatlo bowlgan kibigrek:
– Jowk, Xerefij abzoj, mijn bijt tigilej gine, moskollarga Chudaj saklason... Bulaj mijn kixi siwzin gine ejtem... Sijn, belkij, gumirin'de de at owrlaganon' jowk; e kixi syjlyj owl! – dijp, siwzni xajarowga saboxtordo.
Kart ijndi tonoclangan tawox bilen:
– Yjezde cakta, inim, mijnim iwzimnin' de mine dijgen ownlap atom bar ijdi. Kajda owl owrlaw dijgen nerse, – dijdi.
– Bar ystine bar — maj ystine bal, dijler, belkim, xowxo ownnon' owk birnijcesi...
– Chowx, nerse «birnijcesi»?
Safa, kozow gona ijttirip:
– Nerse gine bowlmason, Krasnyj-Slabudskijlarno maktamojlar, Xerefij abzoj! Anon' ycyn acowon' kijlmesin! – dijdi de iwzi xarkoldap kylyp 'jijberdi.
Bow jowlo baxkalar da kylgenge kiwre, kart iwzi de, kylkyge kowxolop, aptoragan kojafetterek biraz kylymsyrep turdu.
Xowl arada Soldat, Garijfno kiwrsetip:
– Менә бу егет монда калса, мин инде шашканы икегезгә тапшырам, Шәрәфи абзый. Бу кеше, баксаң, сиңа да нужник биргәләр, – диде.
Карт Гарифка кырын гына, көлемсерәп карады.
– Менә күрерсең, – диде Сылдат.
Монда эштән туктаган арада, еш кына шашка уйнап маташа иделәр, әмма картка каршы уйнаучы юк иде. Башкаларга караганда Сылдат яхшы уйный, ләкин, Шәрәфи агай белән уйнаганда, ул да һаман җиңелә иде.
Шәрәфи карт, калын һәм тупас бармак араларында бик кыска калган тәмәке очын актык мәртәбә бик тәмләп чытырдатып суыргач, җиргә ыргытты һәм, аны аягы белән баса-баса:
– Калырга кирәк, нәрсә, иптәшләр яхшы... күңелле... Башка промыслоларга китеп тә нинди иптәшләргә очрарсың, – диде.
Сафа, Сылдатка күз кысып:
– Бабаң яхшы партнёрны читкә җибәрәсе килми ул! – диде.
Шәрәфи карт, аның сүзен ишетмәгәнгә салышып:
– Ярый, хушыгыз... Кайтып йоклап карыйк... – диде. Һәм салмак кына хәрәкәт белән ишеккә таба юнәлде.
Ул яланаякка арты басылган чүәкләр генә эләктергән: ялангач аяк үкчәләре арттан әллә нишләп бик килешсез һәм дә күңел өшеткеч булып күренә иделәр.
Ул чыгып барганда, Сафа:
– Ләкин кара, әбине нык кына кочаклап ятарга! – диде.
Теге чыгып барышлый, салкын кан белән иренеп кенә:
– Ансы була, – диде.
Ул чыккач, Сылдат яңа килгән иптәшләренә аның кемлеге һәм монда нинди хезмәттә торганлыгы турында сөйләде; ул монда солильщик (сельд тозлаучы) икән. Хәлбуки бу егетләр күргән башка бер промыслодагы шома итекле, байковый тужуркалы, ялтыравык козырёклы, картуз астыннан чыккан тип-тигез кисүле һәм майлаган чәчле солильщик белән бу «Красный-Слабудский» солильщик арасында тышкы яктан һичбер охшаш күренми иде: солильщик булгач, солильщик төсле булырга тиеш бит. Чөнки аның жалованиесе дә кара эшчеләрнеке белән бертигез булмый, урыны да югарырак йөртелә. Әмма бу карт, бер ояга кунаклап, искергән мещаннарның искергән аяк киемнәрен иске күннәр белән ямап-йөрмәштереп утыручы гакыллы сапожникка охшый.
Шулар Гарифның күңеленә килеп китте. Ләкин ник алай да, ник болай дип сорашмады.
Сүз мондагы эш җаена күчте. Сылдат та, башка иптәшләре дә яңа килгән егетләрне мондагы эшкә кызыктыра һәм үзләре белән калырга димли иделәр.
Эш кызыгырлык иде шул! Алар болай простой айлыкчы булып түгел, сдельный керешкәннәр бит... Хәйрулла исемле тәбәнәк һәм тупас кына егет бу турыда әллә ничә мәртәбә сөйләгән бер мисалын бу юлы тагын бер кат сөйләргә кереште. Бервакыт әллә кем промыслосында шуның кебек тачка эшләрен аларга берничә иптәшкә вагон башыннан бирмәкче булганнар. Болар, разый булмыйча, айлыклап керешкәннәр. Менә шушы елны балыкның булуы, илаһым! Каян гына чыккан икән бу балык! Егерме чанның барлыгы тулып, бишне яңадан, каладан мастерлар китереп, бер көн, бер төн эчендә өлгерткәннәр. Тик инде боларның берсе генә тулган. Шулай да бит егерме бер чан! Сдельный керешкән булсалар, биш атна эчендә утыз биш, кырыгар сум аласылар икән шул, болай унбишәр сум белән сыптырып калганнар.
Шәрәфи агайның тәҗрибәсе буенча, суның җылылыгына, акчарлакларның хәзердән үк чит буйларында очынып йөрүләренә караганда, быел да балык күп булырга чамасы юк түгел, имеш...
Алар байтак вакыт шулай, үзләренең салам түшәкләрендә сузылган килеш, рәхәтләнеп махорка яндыра-яндыра шул турыларда сөйләшеп торгач, йокы баса башлады үзләрен. Кайсыберләре хырылдап йокыга да киттеләр. Сөйләп торганнарының да тавышларында инде йокы көе ишетелә иде.
Иң актыкта Сылдат, торып, болай да якты янмаган лампаны азрак бастырды һәм, авыз эченнән нәрсәдер укый-укый, иске шинелен башыннан ук ябынып ятты. Һәм дә озакламый ул да хырылдый башлады...
Тышта ай яктысы, көнчыгыш ягыннан йомшак кына салкын җил исә иде. Ерак-еракларга җәелеп киткән газамәтле диңгез, ай яктысында аклы-күкле ялтырап, очсыз-кырыйсыз нур һәм серле күләгәләр эчендә гүя күңелсез генә көлемсерәп ята иде... Аның кырыенда гына караңгы баракларда салам өстенә түшәлеп яткан адәм балалары, күбрәк балык тотып, аена кырыгар сум акча эшләү өмете белән һәм дә әллә кайларда, зиннәтле бүлмәләрдә йомшак түшәкләр өстендә сузылып яткан промысло хуҗалары шул ук балык хисабына кырыгар мең сум төшерү хыялы белән ләззәтләнеп төш күрә-күрә йоклаган чагында, табигатьнең матур һәм аңгыра мәхлуклары — балыклар, һичнәрсәдән хәбәрсез, бертуктамый айга каршы сикерә, уйный иделәр...
Chyrmetli jaktaxlar, gazijz Min'jar chalko! Tagon ijndi bir jol iwtip kijtti, hem bir yr-jan'a giwzel ceckeli 'jej kijldi. Anon' bilen birge biznin' janobozga ijn' jaratkan bajramoboz Saban towjo kijlip 'jijtti. Sabantowj owl burun-burun zamannan bijrli, min' jol artok ilik ilikten iwk kijle turgan bajram. Ano her 'jijrde kytyp ejbet ijtip, nok ijtip jaratop iwtkereler. Xown'a kiwre, biz de artta kalmojk, ejdegiz matowr ijtip, cowcka ijtinnen jasalgan xaxloklar axamojca, sora icmijce kiwn'il acop, 'jorlap, bijip bajram ijtejk!
Комментарии
Отправить комментарий